Persbericht

Boek over de oorlog in Gelders Laren verschijnt 17 september


Laren, 10 september 2010

Uitverkocht


Burgemeester Laren in geheim berispt om arrestatie joden



Laren (Gld) - De burgemeester van de Achterhoekse gemeente Laren is na de Tweede Wereldoorlog in het geheim berispt door de minister van Binnenlandse Zaken.  Dat schrijft de journalist Jan Braakman in zijn boek Klein Nederland, dat vrijdag 17 september verschijnt bij uitgeverij Fagus.

Burgemeester Rengers kreeg de berisping van minister Beel onder meer vanwege zijn rol bij de arrestatie van vier joodse inwoners.


In zijn boek over het dorp Laren tijdens de Tweede Wereldoorlog, wijdt Braakman een hoofdstuk aan de toenmalig burgemeester. Willem Lodewijk van Welderen baron Rengers is de enige burgemeester in de Achterhoek die gedurende de gehele bezetting op zijn post is gebleven. Direct na de bevrijding van de gemeente Laren, in april 1945, werd hij op non-actief gesteld.

Bij het na-oorlogse onderzoek naar de houding van de burgemeester gedurende de bezetting bleek dat Rengers had meegewerkt aan de arrestatie van vier in zijn gemeente ondergebrachte joden. Rengers liet de vier joden door de gemeentelijke politieambtenaren arresteren en afvoeren naar de Sicherheitsdienst in Arnhem. Een van de vier joden, de Rotterdammer Leopold Hertzberger, is in een Duits concentratiekamp vergast. De andere drie keerden terug uit het concentratiekamp Theresiënstadt.


Toedracht onbekend


Tot op heden was onbekend hoe de Rotterdammer Hertzberger in handen van de bezetter is geraakt. Zijn familie heeft pas onlangs via Braakman gehoord wat de toedracht was tot de arrestatie van Hertzberger en hoe burgemeester Rengers en de lokale politie daarbij hebben geopereerd.

De rol van de burgemeester is na de oorlog aangekaart door het voormalig verzet. De instanties die zich bogen over het gedrag van gemeentebestuurders tijdens de bezetting bepleitten aanvankelijk diens ontslag. Maar uiteindelijk kreeg Rengers een niet-openbare berisping en kon hij in zijn functie terugkeren. Dat het bij een berisping bleef, had de burgemeester mede te danken aan de inzet van het hoofd van de inlichtingendienst Jan Somer en majoor Piet Six, stafmedewerker van Prins Bernhard. Zij deden een goed woordje voor de burgemeester.


Burgemeester populair


Bij de Larense bevolking was de burgemeester immens populair. Een burgercomité zette zich in voor de burgemeester, nadat hij in 1945 op non-actief was gesteld. Toen Rengers in september 1946 terugkeerde als burgemeester, werd hij feestelijk onthaald. Rengers is sinds 1912 bestuurlijk actief geweest in Laren. Eerst als raadslid, later als wethouder en sinds 1931 als burgemeester. Hij overleed in januari 1947.


Arrestatie grootvader


Journalist Braakman beschrijft in zijn boek ook de lotgevallen van zijn grootvader Hendrik Jan Koeslag, die in 1944 door de Lochemse landwacht werd gearresteerd en uiteindelijk is omgekomen in het concentratiekamp Neuengamme. 

De arrestatie vloeide voort uit een ruzie tussen twee boeren over een stuk grond, zo blijkt uit de reconstructie die Braakman maakt. Een van de betrokken boeren was een broer van Hendrik Jan Koeslag. De ruzie over de grond liep zo hoog op dat een landbouwer uit Lochem zijn gram wilde halen. Hij meldde aan de NSB-politie in Lochem dat bij de familie Koeslag onderduikers verscholen waren.

Bij de huiszoeking troffen de handlangers van de bezetter geen onderduikers aan, maar wel bewijzen van het illegale werk dat Hendrik Jan Koeslag verrichtte in de organisatie voor hulp aan onderduikers. Dat was reden genoeg hem op te pakken en af te voeren.


Liquidaties


In Laren zijn drie lokale handlangers van de bezetter door het verzet gedood, schrijft Braakman in zijn boek. Een van hen werd in 1945 doodgeschoten, toen Laren al bevrijd was, zo blijkt uit stukken die de journalist inzag in het gemeentelijk archief en in archieven die worden bewaard bij het Nationaal Archief in Den Haag.

Hoewel de liquidaties in de dorpsgemeenschap niet geheim waren, is daarover na de bezetting nooit iets gepubliceerd. Braakman heeft aan de hand van documenten en verhalen uit de overlevering geprobeerd te achterhalen wat de aanleiding is geweest voor de dood van de drie Larenaren, en wie daarbij betrokken zijn geweest.



Jan Braakman; Klein Nederland - De Oorlog in een Gelders dorp; Uitgeverij Fagus, Aalten;   312 pagina’s; ISBN  978-90-78202-67-7; € 19,95.

 

Persbericht

Willem Lodewijk van Welderen baron Rengers

Foto collectie Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem